Doktorat w UK

Tytuł doktora to w Wielkiej Brytanii tytuł prestiżowy, otwierający drogę do późniejszej kariery akademickiej oraz do pracy na wysokich stanowiskach w instytucjach, organizacjach i firmach poza uniwersytetem. Polskiemu stopniowi „doktora" odpowiada tu: doctorate degree, D.Phil lub PhD (obydwa skróty pochodzą od Doctor of Philosophy, jednak ten drugi jest spotykany znacznie częściej).

Warunkiem przyznania PHD jest ukończenie trwającego od 3 do 4 lat (full-time) lub od 6 do 8 lat (part-time) przewodu doktorskiego, w ramach którego student prowadzi samodzielne badania i przygotowuje oryginalną pracę doktorską o długości ok 50 - 100 tysięcy słów (w zależności od kierunku).

By zostać przyjętym na studia doktoranckie, zwykle wymagane są:

- tytuł magisterski z pokrewnej dziedziny (choć zdarzają się także przypadki wybitnych studentów rozpoczynających studia doktoranckie po licencjacie) i wysokie wyniki z przebiegu wcześniejszych studiów. Jeżeli uzyskałeś tytuł magisterski poza Wielką Brytanią, wymagane jest przetłumaczenie go na język angielski u tłumacza przysięgłego, a czasami także jego nostryfikacji. Dodatkowo wymagane jest także tłumaczenie listy przedmiotów, jakie miałeś na studiach i ocen z nich uzyskanych,

- certyfikat poświadczający biegłość w języku angielskim (z których najpopularniejszym jest IELTS). Wymania co do ilości uzyskanych punktów mogą się nieznacznie różnić pomiędzy kierunkami,

- referencje od co najmniej dwóch osób będących pracownikami naukowymi, które poświadczyć mogą Twoje dotychczasowe osiągnięcia w danej dziedzinie,

- wypełniony formularz aplikacyjny (dostępny zwykle na stronie uczelni). Wypełniając go zwróć szczególną uwagę na podkreślenie Twoich dotychczasowych osiągnięć naukowych - publikacji, udziału w konferencjach i projektach badawczych, uzyskanych nagród, członkostwa w towarzystwach naukowych etc.,

- proposal - opis proponowanego przez Ciebie projektu badawczego, który pozwoli wstępnie ocenić, czy rzeczywiście znasz się na swoim przedmiocie i czy ze swoim pomysłem jesteś dla danej uczelni atrakcyjny.

W odróżnieniu od studiów licencjackich, podanie na studia magisterskie i doktoranckie wraz z wymaganymi dokumentami składa się bezpośrednio na uczelni. Aby uzyskać dokładne informacje o wymaganiach związanych z aplikowaniem na doktorat należy znaleźć je na stronie internetowej wybranej uczelni. Tam także (lub na stronie głównej jednostki) można zamówić sobie katalog (prospectus), zawierający szczegółowy opis studiów i warunków przyjęcia. Jest on przesyłany pocztą za darmo, zwykle z kompletem formularzy.

Czasem studia doktoranckie są sponsorowane przez daną uczelnię - w takim przypadku student nie tylko nie płaci czesnego, ale nawet dostaje kieszonkowe, które spokojnie wystarcza na dobre warunki życiowe przez cały czas studiów.

Podczas studiów doktoranckich student nie uczestniczy w wykładach - większość pracy to badania naukowe, które wykonuje się w pełnym wymiarze godzin. Niemniej jednak, zazwyczaj uczelnie wymagają, aby każdy student wziął udział w kilku wykładach (podczas całęgo doktoratu), które są istotne dla ogólnej wiedzy lub też bardzo pomocne w badaniach naukowych doktoranta. Takie wykłady mogą dotyczyć np. praw patentowych i własności intelektualnej, metod naukowych, bezpieczeństwa i higieny pracy, itp.

Często podczas okresu studiów doktoranckich uczelnie umożliwiają wzięcie udziału w prowadzeniu zajęć dla studentów (undergraduate) - mogą to być np. laboratoria, ćwiczenia, itp.. Doktorant (post-graduate) otrzymuje za taką działalność wynagrodzenie; nie może jednak pracować więcej niż określoną liczbę godzin w tygodniu/miesiącu. Zajęcia te pozwalają podreperować budżet, niemniej jednak z reguły zabierają sporo czasu i trudno jest pogodzić to na dłuższą metę z pracą nad doktoratem.

Studia doktoranckie składają się zazwyczaj z trzech głównych okresów: przeglądu literatury, pracy badawczej i pracy nad rozprawą doktorską. Pierwszy etap (przegląd literatury) może potrwać nawet kilka miesięcy i pozwala na zorientowanie się w światowym poziomie nauki w danej dziedzinie. Uniwersytety brytyjskie mają zazwyczaj bardzo szeroki dostęp do wszelakiej literatury, również poprzez internet co ułatwia śledzenie nowych publikacji na bieżąco.

Każdy doktorant ma jednego (supervisor) a czasami nawet dwóch promotorów (first, second supervisor). Co ciekawe, w Wielkiej Brytanii promotorem doktoranta może być doktor (w Polsce musi być to profesor).

Promotor jest odpowiedzialny za monitorowanie przebiegu doktoratu (chociaż zajmuje się tym również w pewnym stopniu sekretariat poprzez odpowiednie procedury). Spotkania ze studentem odbywają się zazwyczaj regularnie - okres ustalany jest indywidualnie dla każdego studenta i zależy od wielu czynników. Czasem może ty być co tydzień a czasem nawet co kilka miesięcy.

Podczas trwania studiów doktoranckich dobrze widziane jest publikowanie, szczególnie w międzynarodowych journalach na konferencjach. Niepisaną zasadą jest, że do obrony doktorant powinien mieć opublikowane co najmniej dwa artykuły (w tym jeden dobry). Opublikowanie 5-6 artykułów to już bardzo dobry wynik (oczywiście należy pod uwagę również wziąć naukową jakość artykułów) - zwiększa to bowiem szanse na bezproblemową obronę doktoratu.

Jeśli prace badawcze zaowocują ciekawymi odkryciami naukowymi (niekoniecznie na miarę teorii Einsteina) to wówczas istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, że uniwersytet zasponsoruje wyjazd na zagraniczną konferencję. Jest to bardzo dobra okazja na poznanie innych naukowców, nawiązanie ciekawych kontaktów, a także po prostu na pozwiedzanie Europy i Świata.

Obrona

Obrona doktoratu (viva) jest przeprowadzana za drzwami zamknietymi - ilość osób w komisji jest dokłądnie ustalona i nikt z zewnątrz nie ma prawa uczestniczyć w obronie (w przeciwieństwie do polskich procedur). Na sali mogą przebywać jedynie: broniący się doktorant, przewodniczący komisji (nie ma prawa głosu - czuwa jedynie nad regulaminowym przebiegiem egzaminu), promotor (jeden lub dwóch - również nie mają prawa głosu; jeśli zachodzi taka potrzeba student może sobie zażyczyć, żeby nie było ich na sali podczas obrony), jeden egzaminator wewnętrzny (internal examinor - z tego samego uniwersytetu co broniący się - nie może to jednak być bliski znajomy) oraz jeden egzaminator zewnętrzny (external examinor - spoza uniwersytetu).

To właśnie egzaminator zewnętrzny ma decydujący głos jeśli chodzi o przyznanie/nieprzyznanie doktoratu (a raczej rekomandację przyznania, bo samego przyznania dokonują władze uczelni). W niektórych przypadkach obydwaj egzaminatorzy są zewnętrzni - wówczas ich głosy są równoważne.

Obrona trwa około dwóch godzin lub nawet dłużej i rozpoczyna się krótką (10-15 min) prezentacją przeprowadzoną przez doktoranta. Po prezentacji następują pytania dotyczące głównie treści pracy, aczkolwiek egzaminator ma prawo zapytać o inne tematy, które mogą być logicznie powiązane z treścią pracy.

Jeśli jakość pracy dyplomowej nie okaże się satysfakcjonująca, wówczas egzaminatorzy mogą zarekomendować tzw. minor corrections (niewielkie poprawki), które należy nanieść w przeciągu kilku tygodni lub miesięcy (czas jest zdefiniowany). Jeśli pojawią się rekomendacje co do major corrections (znaczne poprawki), wówczas należy albo poprawić większy fragment pracy (np. cały rozdział) lub też zrobić dodatkowe badania, które uzupełnią wyniki opisane w pracy.

Jeśli całość pracy doktorskiej jest na niskim poziomie wówczas egzaminatorzy mogą zarekomandować przyznanie tytułu MPhil (Master of Philosophy) zamiast doktora (PhD - Doctor of Philosophy). Od decyzji takiej nie ma odwołania.

Dyplom można otrzymać albo na ceremonii wręczenia dyplomów (graduation ceremony), która odbywa się raz lub dwa razy do roku. Istnieje również możliwość otrzymania dyplomu in absentia bez konieczności uczestniczenia w ceremonii.